Tuesday, July 18, 2017

Bhfuil Ciall Leis Sin?

Is minic an ráiteas 'Níl ciall dá laghad aige/aici!' cloiste agam thar na blianta, agus chuala mé é ráite arís, ar maidin. 

Séard a bhí i gceist ag an té a dúirt, i ngan fhios dó féin, seans, 'níl ár gciall/mo chiall/do chiall' ag an duine sin. Bhuel, sin an chiall a bhainim féin as an ráiteas, pé scéal é.

Céard is ciall ann, meas tú? 

Mura bhfuil tú in ann ciall dá laghad a bhaint as rud, an é sin le rá nach bhfuil ciall agat? Nó, b'fhéidir go gceapann tú nach bhfuil ciall dá laghad leis an gceist sin! Bheadh ciall leis sin, b'fhéidir. 

Ar ndóigh, d'fhéadfá do chiall a chailleadh, rud a chuirfeadh duine eile as a chiall, seans, mura mbeadh duine ciallmhar thart faoin áit, a thabharfadh an bheirt agaibh chun céille, arís.  

Mura bhfuil ciall cheannaithe agat, is dócha nach mbeidh tú in ann ciall ná réasún a bhaint as an mblagmhír seo...chuile amadán is ciall dó fhéin, mar a deir an seanfhocal. 

Seanfhocal nó dhó eile daoibh, a léitheoirí, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, 

An té nach bhfuil ciall aige, beidh cuimhne aige.  (Díth Céille) 

An duine ciallmhar, is é is lú caint. (Caint)

Is fearr ciall ná cuid. (Ciall)

Ní dhearna croí agus ciall cuingir mhaith riamh. (Comharsan)

Is iomaí fear ciallmhar a bhíos cam. (Cosúlacht)

Múinfidh do shrón fhéin ciall duit. (Críonnacht) 

Blagmhír nó dhó eile uaim, ar an ábhar, anseo, anseo agus anseo


Monday, July 10, 2017

An Smaointeoir Cearnógach

Beidh a fhios agaibhse a léann mo bhlag go rialta, gur scríobh mé faoi dháileoirí na lipéad, cheana. Níl sa bhlagmhír seo uaim ach tuilleadh smaointe ar an ábhar; smaointe a rith liom aréir, ar mo bhealach abhaile ón mbiongó. 

Thug mé faoi deara, thar na blianta, go gcuireann mo chuid biongóála ionadh ar go leor daoine, nuair a chloiseann siad, den chéad uair, go mbím á imirt. Ar chúis éigin, ní thuigeann siad ó thalamh an domhain céard a thabharfadh mo 'mhacasamhail' ag an mbiongó.   

Ach, céard is dual do mo 'leithéidí,' meas tú, nó do 'mhacasamhail' aon duine eile? 

Céard a chuireann tuairim nó barúil i gcloigeann duine amháin faoi na mianta atá/ba chóir a bheith i gcloigeann duine eile?  Aois? Aicme? Inscne? Creideamh? Jab? Páirtí? Tuismitheoir?  

Is deacair a rá, ach cuirtear daoine i mboscaí cearnógacha, feictear dom, fiú mura mbíonn smaointe cearnógacha acu uilig. Tá daoine ann a dtéann a gcuid smaointe i ngach slí. Tá siad 'oscailte' mar a déarfá. Níl cúinne ar leith in ann dá leithéidí.    

Samhlaigh go bhfuil boscaí ag an smaointeoir cearnógach, agus samhlaigh na lipéid atá ar na boscaí sin. Is iontu a chuirtear chuile dhuine. Fiú má chaitear na daoine a bhrú isteach sna boscaí, in aghaidh a nádúir agus in éadan a dtola, is ann a chuireann an smaointeoir cearnógach an rud atá 'ceart' agus 'cóir' agus 'gnách' agus 'coitianta.'

Déanann an toise céanna gach duine, shílfeá, i dtuairim an smaointeora chearnógaigh. Chuirfeadh, agus cuireann, sé iontas orthu aon duine a fheiceáil taobh amuigh de na boscaí sin. Is iomaí duine sáinnithe acu. 

Cén fáth a mbíonn siad mar sin, meas tú? Aois? Aicme? Inscne? Creideamh? Jab? Páirtí? Tuismitheoir? 

Is deacair a rá, ach tá a macasamhail ann.                                                                                                                                                  

Sunday, July 9, 2017

Alcól agus an Dlí

Bím i mo shuí go luath ar maidin. Téim ag siúl luath go leor, agus tá sé de nós agam mo chuid siopadóireacht a dhéanamh, san ollmhargadh, ar mo bhealach abhaile. Bíonn liosta agam, go hiondúil, ach, níos minice ná a mhalairt, ceannaím níos mó earraí ná mar a bhíonn ar an liosta. 

Tuigeann sibh féin an chraic, a léitheoirí. Feiceann tú rud. Níl tú cinnte an bhfuil ceann sa bhaile agat. Ceannaíonn tú an diabhal rud, agus tugann tú leat abhaile é, ar fhaitíos na bhfaitíos. Sin mar a bhíonn mise, pé scéal é. 

Ó am go chéile, feicim, ahem, buidéal fíona, agus cuirim isteach sa tralaí é, ar fhaitíos na bhfaitíos go dtiocfadh cuairteoir chun tí, am éigin, an dtuigeann sibh, agus nach mbeadh buidéal istigh agam. Nó, ar fhaitíos go mbeinn ag iarraidh dul ar an drabhlás deoch a bheith agam, oíche éigin, an dtuigeann tú. 

Níl dochar ar bith sa mhéid sin, ar ndóigh, ach is léir nach n-aontaíonn an dlí le mo dhúil. Roimh 10:30 r.n., ar aon nós. 

Ar na maidineacha neamhairdiúla siopadóireachta sin, is cuma cé chomh deas is a bhíonn an freastalaí san ollmhargadh ag an gcuntar íocaíochta, bím náirithe, nuair a chuirtear an buidéal go leataobh. 

Maidin inné, bhí mé san ollmhargadh, agus cé nach raibh alcól le ceannach agam féin, bhí díomá orm nuair a chuala mé an freastalaí ag rá le turasóir nach raibh cead aici alcól a dhíol leis 'until after 10:30 a.m.' 

Ní hé sin an chéad uair a chuala mé turasóirí á ndiúltú ar an gcaoi seo agus, leis an bhfírinne a rá, cuireann sé as dom, mar nach dtuigim féin, ná na turasóirí, fáth na rialach. Ní bhíonn sé éasca ar an bhfreastalaí bocht ach an oiread. Cuirtear moill agus mearbhall ar dhaoine, gan trácht ar náire.


Léigh mé an méid a bhí le rá ar an leathanach 'Faisnéis do Shaoránaigh' maidir le 'Alcól agus an dlí' ach an bhfuil aon duine in ann insint domsa cén fáth a bhfuil dlí ann nach ligeann do dhaoine fásta ciallmhara cúramacha alcól a cheannach, sa tír seo, roimh 10:30 aon mhaidin ó Luan go Satharn, nó níos déanaí arís maidin Dé Domhnaigh?

                                           *******

Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Dá mhéad an t-ól is amhlaidh is mó an tart. (Ól)

Tart i ndiaidh an óil agus brón i ndiaidh an airgid. (Ól)

An dá ghalar gan náire, grá is tart. (Náire)

Galar gan náire an tart, ach dá mbuailfeadh an tochas tú bhí tú thart(Náire)

Thursday, June 22, 2017

Ladar Nó Loighic

Mar is eol do chuid agaibh, a léitheoirí, tá rírá agus ruaille buaille i dTeach Laighean na laethanta seo, mar is minic leo, go deimhin...clós scoile na Dála, nó ceist fhiúntach faoi cheapacháin, meas tú?

Nuair a cuireadh an cheist, os cionn sé mhí ó shin i tuairisc.ie, 'An gcuireann ceapadh breithiúna imní ar dhaoine dáiríre?,' ní dóigh liom go raibh Cathal, ná aon duine eile, ag súil leis an 'fhianaise' chomh luath is a tháinig sí. Is léir go gcuireann sé imní ar dhuine nó dhó, shílfeá. 

Ach, sin scéal eile. Tá bunreacht na tíre seo luaite leis an aighneas ag ár dTánaiste, san alt seo, agus is ar bhunreachtanna, agus ar mhionnaí dílseachta, atá m'aire dírithe inniu, agus ní ar an aighneas thuasluaite. 

An bhfuil, meas tú, bunreachtanna agus mionnaí dílseachta thíortha éagsúla ionchuimsitheach; an bhfuil loighic ag baint leo, nó an é go dtugann siad deis do dhaoine ladar a chur i scéal, ar mhaithe leo féin/lena bpáirtí féin/lena gcreideamh féin? 

Nuair a fheictear aon dia nó déithe luaite i mbunreacht, mar shampla, mar atá i go leor acu, bunreacht na tíre seo san áireamh, nó i mionn dílseachta, an féidir a rá go bhfuil an bunreacht/mionn dílseachta sin ionchuimhsitheach; gur ar mhaithe le chuile dhuine i sochaí na tíre sin atá siad ag feidhmiú? 

Agus, má tá aon seans ann, go bhfuil cairdeas fabhair i gceist le haon cheapacháin, in aon tír, ar bhonn coinníollach...bíodh an coinníoll sin bainteach le creideamh nó le polaitíocht, chan le cumas, b'fhéidir...an bhfuil seans ann go gcuirfeadh rud mar sin imní ar chorr dhuine? 

Is cuma cén tír atá i gceist, le cothrom na, ahem, Féinne a thabhairt do chuile dhuine, an mbeadh gá le hathbhreithniú a dhéanamh ar aon chóras nach gceadaíonn ionchuimsitheacht ina choinníollacha bunreachtúla?

Go deimhin, an bhfuil aon duine ar fáil atá sásta troid ar a shon sin, ar bhonn nach bhfuil coinníollach? Sin í an cheist!   

Sunday, June 18, 2017

Féile na mBláthanna

Tuilleadh eolais faoin bhféile le fáil anseo agus anseo agus anseo



























Mo cheol iad!

Níl ansin ach cuid den taispeántas, a léitheoirí, grianghraif a thóg mé ar m'fhón póca, inné. Tá an taispeántas ar siúl arís inniu. Is fiú go mór na bláthanna uilig a fheiceáil, i mo thuairim. Tá an-jab déanta ag na dearthóirí uilig, agus bhí an ceol, ón gcláirseach agus ón veidhlín, go hálainn. 

Friday, June 16, 2017

Gaeilge agus an Ghaeltacht

Tá neart scríofa agam ar ábhair na Gaeilge agus na Gaeltachta cheana, mar shampla, tá Scéal Ghaeilge Bhocht anseo, scéal Gaeltacht Faoi Bhláth anseo, scéal Na Daoine Béarla anseo, Ceacht Le Foghlaim anseo; ach is é mo scéilín An Dáileadh 's An Dealú a rith liom, ar maidin, agus mé ag léamh na dtráchtanna, thall ar tuairisc.ie, faoin scéal 'An Ghaeltacht fágtha 'gan Roinn' den chéad uair ó 1956...' anseo

Anois, níl a fhios agamsa céard a dhéanfaidh Leo Varadkar (lena 'polasaí láidir Gaeilge') ná Joe McHugh ('an 'giolcaire is Gaelaí' ar Twitter') faoin nGaeilge agus faoin nGaeltacht, ach is dóigh liom go mbeadh sé go deas dá dtabharfadh lucht labhartha/scríofa na Gaeilge inár measc, taobh istigh agus taobh amuigh dá nGaeltachtaí, deis don bheirt acu tabhairt faoin jab, sula dtosófar ag caitheamh anuas orthu.  

Tá sé ráite agam cheana, mar dhuine a tógadh le Béarla i gceantar Gaeltachta, gur ionann Gaeltacht, i mo thuairim, agus an áit sin ina labhraítear, agus ina mbaintear úsáid as, an Ghaeilge le meas, go laethúil, go nádúrtha agus go rialta. 

Gaeilge mo chéad rogha, mar theanga, anseo i gCeann Scríbe, agus is i nGaeilge amháin a labhraím le mo gharpháiste, ó rugadh é. Tá sé ina chónaí thar lear. Tá ár nGaeltacht fhéin eadrainn. 

Fágfaidh mé faoi Leo agus Joe é na Gaeltachtaí a aimsiú, agus a chothú, de réir mar is gá. Go n-éirí go geal leo! Beidh le feiceáil. 

Saturday, June 10, 2017

Nathanna Cainte

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le podchraoladh an lá cheana, agus chuala mé duine den phainéal ag rá (faoi Leo Varadkar, más buan mo chuimhne) 'He shoots from the lip.'

Tá seans maith ann gur 'shoot from the hip'  an rud a bhí i gceist aige, ach thaitin an leagan nuachloiste barrúil liom, agus thosaigh mo smaointe féin ag rith, mar is minic leo. Ar chúis éigin, tháinig mo bhlagmhír An Mámh Cinn, Twitter agus trolláil chun cuimhne. 

Tá nathanna cainte fearacht 'ní chuireann sé fiacail ann' agus 'is furasta é a spréachadh' ann, ach, meas tú, an bhfuil aon nath cainte nua ar fáil don té sin a scríobhann/a fhágann trácht tobann, b'fhéidir tubaisteach, ar na meáin shóisialta?

'Géar leis an méar'...'Péist nár éist'...'Pléite ní léite'...'Cumtha is cuma'...'Colg ón tolg'...'Racht gan slacht'...bhur mbarúil?