Thursday, August 17, 2017

Focla Nach mBriseann Fiacla

De réir mar atáim ag dul anonn in aois, táim ag foghlaim. Táthar ann a déarfadh go bhfuilimid i gcónaí ag foghlaim agus, go deimhin, tá an méid sin fíor, ach táthar ann, chomh maith, nach dtuigeann anois, agus nach dtuigfidh go brách, go bhfuil ceachtanna le foghlaim ónár dtaithí saoil, agus gur fás agus forbairt atá le foghlaim ón taithí sin, is cuma cá bhfuil ár gcosa curtha i dtaca againn. 

An ceacht is mó atá foghlamtha agam, thar na blianta, ná go gcaithfear a bheith cúramach le focail. Bíodh siad scríofa nó labhartha, is urchair nó ungadh atá iontu. Bíodh peann i do lámh agat, teanga i do bhéal agat, méara ar mhéarchlár nó ar scáileán romhat, is fearr a bheith cúramach, i gcónaí, seachas a bheith místuama, nuair atá tú armáilte le focail. 

Ach, tá cúram orainn féin, freisin, maidir leis na briathra a chloisimid, nó a léimid. An fearr aird a thabhairt ar na focail atá cloiste/leite againn, nó an fearr gan bacadh leo, go háirithe más rud go bhfuil muid in amhras faoina dteachtaireacht? Go deimhin, fiú má aontaíonn duine leis an teachtaireacht, an fearr a bheith faichilleach, ar fhaitíos na bhfaitíos?

Cúpla leid atá faighte/foghlamtha agam féin, maidir le focail, le caitheamh na mblianta, 

1. Ná ceap gur fútsa/duitse amháin atá an duine ag scríobh/ag labhairt. 
2. Ná glac leis go bhfuil an tuiscint chuí agat ar an méid a chuala tú/a léigh tú. 
3. Seas siar, dún do bhéal, agus fan go mbeidh tú cinnte faoi bhriathra, uait nó romhat. 

Roinnt seanfhocal daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ní bhriseann focla maithe fiacla.  (Béasa) 

Ní bheathaíonn na briathra na bráithre i gcónaí. (Caint)

Bíonn cluas bhodhar ag fear na foghlach. (Aire)

Bunchloch na bréige i gcolann na fírinne. (Bréaga)

Is féidir milleán a chur ar an bhfírinne, ach ní féidir náire. (Fírinne)

Mar nuafhocal scoir, uaimse,

Is fearr focla a chur ar an méar fhada, ná an mhéar fhada a thabhairt. 

Friday, July 28, 2017

Deora

Tá a thuairim féin ag gach aon neach, go háirithe maidir le cúrsaí creidimh. Dúirt fear ar m'aithne liom, le déanaí, agus cúrsaí creidimh faoi chaibidil againn, 

'There are too many loopholes. Nobody has ever come back to confirm or deny, so religions have it all sewn up, really.'

Go deimhin, sin scéal eile, nach mbaineann, go hiomlán, leis an mblagmhír seo. Is fút féin atá sé, a léitheoir, an gcreideann tú gur fabhalscéalta nó fíorscéalta, cumtha nó inchreidte, atá sna leabhair éagsúla

Baineann an bhlagmhír seo le ráiteas a chuala mé ón altóir, tráth dá raibh. Dar leis an sagart, d'fhéadfá crá croí agus brón a aithint, ar an bpointe, mar go mbíonn an duine atá cráite ag sileadh na ndeor, go fras. 

'Hmmmm....' arsa mé féin liom féin, ag an am. 

Is iomaí rud a bhainfeadh deora as duine...gáire, grá, pian, páis, frustrachas, feall, fearg, éad, áthas...ach ní hé sin le rá go mbainfeadh na mothúcháin sin deora as chuile dhuine, ceapaim, fiú agus duine cráite/croí briste/croite/trí chéile. 

Nuair a bhaintear an mothú as duine, is minic go bhfágtar gan mhothú é. Mas amhlaidh atá, ní hé sin le rá nach bhfuil an duine bocht sin briste brónach agus brúite, ach tá a dheora i ngéibheann in áit atá chomh domhain sin ina chrá, nach féidir iad a scaoileadh. 

                                    *****************
Frásaí a bhaineann le deora le feiceáil anseo, anseo agus anseo, agus seanfhocal daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, le léamh, thíos, 

Is goirt iad na deora, na deora a shiltear, ach is goirte go mór iad na deora nach siltear. (Brón)

Wednesday, July 26, 2017

Nathanna Cainte

Chaithfeadh sé go raibh sé ráite agam, míle uair, leis An Mháistreás, le seachtain nó dhó anuas, go raibh sé i gceist agam dul i ngleic leis an bpáipéarachas i m'oifig, rud nach ndearna mé, agus rud nach raibh déanta agam, faoin am ar ghlaoigh sí orm, inné.

'Bhfuil tú ag dul ag leagan ar an seomra sin, inniu?' ar sí.

Ar ndóigh, bhí sé i gceist agam díriú ar an bhfadhb, roimhe seo. Bhí gá leis, an dtuigeann sibh. Le roinnt seachtainí anuas, ní raibh mé in ann mo lámh a leagan ar pheann ná ar pháipéar ar an deasc i m'oifig, bhí sé chomh trína chéile sin. 

Gan a thuilleadh moille, nuair a bhí ár gcomhrá críochnaithe againn, leag mé uaim an fón, agus ní dheachaigh mé ar chúl scéithe maidir leis an gceist, níos mó, ach thug mé faoin bhfadhb, ceann ar aghaidh, ar luas lasrach, mar a bheadh tine ar mo chraiceann. 

Ar ndóigh, níl an jab críochnaithe agam fós. Cuirim an locht ar, ahem, An Mháistreás. Bhí an focal sin 'leagan' ag dul timpeall i mo chloigeann, ar feadh an ama, agus tá a fhios ag gach uile mhac máthair a léann an blag seo, nuair a bhíonn focal ag cur tochas ar mo mheabhair, bíonn gá le, ahem, scríob(h).

Pé scéal é, tá neart leaganacha le fáil ar foclóir.ie anseo, más mian libh leagan súl a thabhairt orthu. Ní hé go bhfuilim ag iarraidh béim a leagan ar na leaganacha cainte uilig atá ar an suíomh, ach creidim féin go bhfuil siad leagtha amach go breá soiléir acu. Bainigí taitneamh astu, a chairde, agus mura mbaineann, beidh oraibh an mhéar fhliuch a leagan ar dhuine éigin eile, seachas mise.

Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht

Nuair nach bhfuil muid ag leagan pingine isteach, bíonn muid ag leagan pingine amach. (Caitheamh) 

Clann a thóigeas is clann a thóigeas leagan. (Clann) 

Bíonn an dá leagan ar gach scéal. (Fírinne) 

Ní dochar thú a leagan mara ngortaítear thú. (Misneach) 

An té atá lag is furasta a leagan. (Neart) 


Tuesday, July 18, 2017

Bhfuil Ciall Leis Sin?

Is minic an ráiteas 'Níl ciall dá laghad aige/aici!' cloiste agam thar na blianta, agus chuala mé é ráite arís, ar maidin. 

Séard a bhí i gceist ag an té a dúirt, i ngan fhios dó féin, seans, 'níl ár gciall/mo chiall/do chiall' ag an duine sin. Bhuel, sin an chiall a bhainim féin as an ráiteas, pé scéal é.

Céard is ciall ann, meas tú? 

Mura bhfuil tú in ann ciall dá laghad a bhaint as rud, an é sin le rá nach bhfuil ciall agat? Nó, b'fhéidir go gceapann tú nach bhfuil ciall dá laghad leis an gceist sin! Bheadh ciall leis sin, b'fhéidir. 

Ar ndóigh, d'fhéadfá do chiall a chailleadh, rud a chuirfeadh duine eile as a chiall, seans, mura mbeadh duine ciallmhar thart faoin áit, a thabharfadh an bheirt agaibh chun céille, arís.  

Mura bhfuil ciall cheannaithe agat, is dócha nach mbeidh tú in ann ciall ná réasún a bhaint as an mblagmhír seo...chuile amadán is ciall dó fhéin, (nó chuile amadán agus a chiall fhéin) mar a deir an seanfhocal. 

Seanfhocal nó dhó eile daoibh, a léitheoirí, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, 

An té nach bhfuil ciall aige, beidh cuimhne aige.  (Díth Céille) 

An duine ciallmhar, is é is lú caint. (Caint)

Is fearr ciall ná cuid. (Ciall)

Ní dhearna croí agus ciall cuingir mhaith riamh. (Comharsan)

Is iomaí fear ciallmhar a bhíos cam. (Cosúlacht)

Múinfidh do shrón fhéin ciall duit. (Críonnacht) 

Blagmhír nó dhó eile uaim, ar an ábhar, anseo, anseo agus anseo


Monday, July 10, 2017

An Smaointeoir Cearnógach

Beidh a fhios agaibhse a léann mo bhlag go rialta, gur scríobh mé faoi dháileoirí na lipéad, cheana. Níl sa bhlagmhír seo uaim ach tuilleadh smaointe ar an ábhar; smaointe a rith liom aréir, ar mo bhealach abhaile ón mbiongó. 

Thug mé faoi deara, thar na blianta, go gcuireann mo chuid biongóála ionadh ar go leor daoine, nuair a chloiseann siad, den chéad uair, go mbím á imirt. Ar chúis éigin, ní thuigeann siad ó thalamh an domhain céard a thabharfadh mo 'mhacasamhail' ag an mbiongó.   

Ach, céard is dual do mo 'leithéidí,' meas tú, nó do 'mhacasamhail' aon duine eile? 

Céard a chuireann tuairim nó barúil i gcloigeann duine amháin faoi na mianta atá/ba chóir a bheith i gcloigeann duine eile?  Aois? Aicme? Inscne? Creideamh? Jab? Páirtí? Tuismitheoir?  

Is deacair a rá, ach cuirtear daoine i mboscaí cearnógacha, feictear dom, fiú mura mbíonn smaointe cearnógacha acu uilig. Tá daoine ann a dtéann a gcuid smaointe i ngach slí. Tá siad 'oscailte' mar a déarfá. Níl cúinne ar leith in ann dá leithéidí.    

Samhlaigh go bhfuil boscaí ag an smaointeoir cearnógach, agus samhlaigh na lipéid atá ar na boscaí sin. Is iontu a chuirtear chuile dhuine. Fiú má chaitear na daoine a bhrú isteach sna boscaí, in aghaidh a nádúir agus in éadan a dtola, is ann a chuireann an smaointeoir cearnógach an rud atá 'ceart' agus 'cóir' agus 'gnách' agus 'coitianta.'

Déanann an toise céanna gach duine, shílfeá, i dtuairim an smaointeora chearnógaigh. Chuirfeadh, agus cuireann, sé iontas orthu aon duine a fheiceáil taobh amuigh de na boscaí sin. Is iomaí duine sáinnithe acu. 

Cén fáth a mbíonn siad mar sin, meas tú? Aois? Aicme? Inscne? Creideamh? Jab? Páirtí? Tuismitheoir? 

Is deacair a rá, ach tá a macasamhail ann.                                                                                                                                                  

Sunday, July 9, 2017

Alcól agus an Dlí

Bím i mo shuí go luath ar maidin. Téim ag siúl luath go leor, agus tá sé de nós agam mo chuid siopadóireacht a dhéanamh, san ollmhargadh, ar mo bhealach abhaile. Bíonn liosta agam, go hiondúil, ach, níos minice ná a mhalairt, ceannaím níos mó earraí ná mar a bhíonn ar an liosta. 

Tuigeann sibh féin an chraic, a léitheoirí. Feiceann tú rud. Níl tú cinnte an bhfuil ceann sa bhaile agat. Ceannaíonn tú an diabhal rud, agus tugann tú leat abhaile é, ar fhaitíos na bhfaitíos. Sin mar a bhíonn mise, pé scéal é. 

Ó am go chéile, feicim, ahem, buidéal fíona, agus cuirim isteach sa tralaí é, ar fhaitíos na bhfaitíos go dtiocfadh cuairteoir chun tí, am éigin, an dtuigeann sibh, agus nach mbeadh buidéal istigh agam. Nó, ar fhaitíos go mbeinn ag iarraidh dul ar an drabhlás deoch a bheith agam, oíche éigin, an dtuigeann tú. 

Níl dochar ar bith sa mhéid sin, ar ndóigh, ach is léir nach n-aontaíonn an dlí le mo dhúil. Roimh 10:30 r.n., ar aon nós. 

Ar na maidineacha neamhairdiúla siopadóireachta sin, is cuma cé chomh deas is a bhíonn an freastalaí san ollmhargadh ag an gcuntar íocaíochta, bím náirithe, nuair a chuirtear an buidéal go leataobh. 

Maidin inné, bhí mé san ollmhargadh, agus cé nach raibh alcól le ceannach agam féin, bhí díomá orm nuair a chuala mé an freastalaí ag rá le turasóir nach raibh cead aici alcól a dhíol leis 'until after 10:30 a.m.' 

Ní hé sin an chéad uair a chuala mé turasóirí á ndiúltú ar an gcaoi seo agus, leis an bhfírinne a rá, cuireann sé as dom, mar nach dtuigim féin, ná na turasóirí, fáth na rialach. Ní bhíonn sé éasca ar an bhfreastalaí bocht ach an oiread. Cuirtear moill agus mearbhall ar dhaoine, gan trácht ar náire.


Léigh mé an méid a bhí le rá ar an leathanach 'Faisnéis do Shaoránaigh' maidir le 'Alcól agus an dlí' ach an bhfuil aon duine in ann insint domsa cén fáth a bhfuil dlí ann nach ligeann do dhaoine fásta ciallmhara cúramacha alcól a cheannach, sa tír seo, roimh 10:30 aon mhaidin ó Luan go Satharn, nó níos déanaí arís maidin Dé Domhnaigh?

                                           *******

Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Dá mhéad an t-ól is amhlaidh is mó an tart. (Ól)

Tart i ndiaidh an óil agus brón i ndiaidh an airgid. (Ól)

An dá ghalar gan náire, grá is tart. (Náire)

Galar gan náire an tart, ach dá mbuailfeadh an tochas tú bhí tú thart(Náire)

Thursday, June 22, 2017

Ladar Nó Loighic

Mar is eol do chuid agaibh, a léitheoirí, tá rírá agus ruaille buaille i dTeach Laighean na laethanta seo, mar is minic leo, go deimhin...clós scoile na Dála, nó ceist fhiúntach faoi cheapacháin, meas tú?

Nuair a cuireadh an cheist, os cionn sé mhí ó shin i tuairisc.ie, 'An gcuireann ceapadh breithiúna imní ar dhaoine dáiríre?,' ní dóigh liom go raibh Cathal, ná aon duine eile, ag súil leis an 'fhianaise' chomh luath is a tháinig sí. Is léir go gcuireann sé imní ar dhuine nó dhó, shílfeá. 

Ach, sin scéal eile. Tá bunreacht na tíre seo luaite leis an aighneas ag ár dTánaiste, san alt seo, agus is ar bhunreachtanna, agus ar mhionnaí dílseachta, atá m'aire dírithe inniu, agus ní ar an aighneas thuasluaite. 

An bhfuil, meas tú, bunreachtanna agus mionnaí dílseachta thíortha éagsúla ionchuimsitheach; an bhfuil loighic ag baint leo, nó an é go dtugann siad deis do dhaoine ladar a chur i scéal, ar mhaithe leo féin/lena bpáirtí féin/lena gcreideamh féin? 

Nuair a fheictear aon dia nó déithe luaite i mbunreacht, mar shampla, mar atá i go leor acu, bunreacht na tíre seo san áireamh, nó i mionn dílseachta, an féidir a rá go bhfuil an bunreacht/mionn dílseachta sin ionchuimhsitheach; gur ar mhaithe le chuile dhuine i sochaí na tíre sin atá siad ag feidhmiú? 

Agus, má tá aon seans ann, go bhfuil cairdeas fabhair i gceist le haon cheapacháin, in aon tír, ar bhonn coinníollach...bíodh an coinníoll sin bainteach le creideamh nó le polaitíocht, chan le cumas, b'fhéidir...an bhfuil seans ann go gcuirfeadh rud mar sin imní ar chorr dhuine? 

Is cuma cén tír atá i gceist, le cothrom na, ahem, Féinne a thabhairt do chuile dhuine, an mbeadh gá le hathbhreithniú a dhéanamh ar aon chóras nach gceadaíonn ionchuimsitheacht ina choinníollacha bunreachtúla?

Go deimhin, an bhfuil aon duine ar fáil atá sásta troid ar a shon sin, ar bhonn nach bhfuil coinníollach? Sin í an cheist!