Saturday, August 22, 2015

Seanfhocal an Lae


Sin thuas grianghraf a thóg mé, ar an trá, i mBun Cranncha inniu. Níl a fhios agam cé leis an madra, ach bhí sceitimíní agus deifir air, gan dabht ar bith!

Seo chugaibh seanfhocal nó dhó eile, as an leabhar Seanfhocla Chonnacht, cinn a bhaineann le Deifir, mar aon leis an gceann thuas:

Aicearra an chait thríd an ngríosach. 

Cangail do ghreim go maith is ní thachtfaidh sé thú.

Dá mhéad luas is lú cnuas. 

Nuair is mó deifir is ea is mó moill. 

Tuesday, August 11, 2015

Focail Liom Focail Leat

                                         Corr Scréachóg le Corr Ghainimh

Cé gur corr scréachóg an t-ainm a chuala mé féin, i gConamara, don fhocal heron, tá a fhios agam go bhfuil neart ainmneacha eile aici, freisin, mar atá Máire fhada, corr mhóna, corr ghlas, corr éisc, Nora na bportach (WinGléacht), bunán, corr ghréine (Lane's Larger), Cáití fhada,  agus Júní an scrogall (McCionnaith), mar shampla. 

Sa ghrianghraf thuas, ceann a thóg mé i mBun Cranncha le déanaí, tá corr ghainimh (eel) ina béal ag an gcorr scréachóg, agus cé nach 'cluiche' atá ann, ar chor ar bith, don chorr ghainimh bhocht, rinne mé méim as an ngrianghraf. Is féidir libh féin bhur míniú féin a bhaint as, mar mhéim, ach beidh cúpla leid le fáil sa bhlagmhír seo, cheapfainn. 

Is iomaí míniú atá ag an bhfocal sin corrrounders atá i gceist le cluiche corr, dá mba mhian leat an míniú sin a bhaint as, ach d'fhéadfá corr a úsáid mar aidiacht, mar shampla, round, curved, nó don fhocal eccentric, bhí sé riamh corr, ach más odd atá an duine, is éan corr a thabharfá air, dá mba mhian leat. Chloisfeá a leithéidí, corr uair, occasionally, is dócha. 

Is corr leitheadach a thugtar ar an spoonbill, agus ar long-necked person, freisin, dar le WinGléacht, agus ní bheadh tú as cor dá gcuirfeá an t-ainmfhocal corr (projecting point, angle, edge) le hainmfhocal nó dhó eile, mar shampla, corr diallaite (pommel of saddle), corr inneonach (horn of anvil), corr cláirsí (neck of harp), abair. 

Mo chuimhne, dar leo anseo, d'fhéadfá an odd game a úsáid, dá mbeadh cluiche corr 'ar siúl sa chúlra,' an dtuigeann sibh. Is iomaí cor sa saol, a léitheoirí, agus corra go leor, freisin, is cosúil.

Thursday, August 6, 2015

Uisce Éireann

Seanfhocal nó dhó daoibh, a léitheoirí, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, ó tharla 'uisce' agus 'tobar' luaite ar m'fhéilire ar maidin, agus ó tharla fadhb nó dhó againn leis an gcomhlacht Uisce Éireann, i láthair na huaire.

Ní aireoidh tú an t-uisce imithe nó go dtriomaí an tobar. (Uireasa) 

Tobar beatha is ea béal an duine fhónta. (Comhairle)


Ní thagann an crúiscín slán ón tobar i gcónaí. (Deireadh)


Is é an ghair chéanna agat, breith ar mhac tíre agus uisce a iompar i gcriathar. (Cinnteacht)

Ná caith amach an t-uisce salach go bhfaighe tú an t-uisce glan isteach. (Cinnteacht)

Bainfidh sé uisce as na néalta. (Cur i gCéill)

Tá caint chomh ahem saor leis an uisce. (Caint) (Liomsa an 'ahem!')

Monday, August 3, 2015

Focail Féilire

Nuair a tháinig an fáistineach, gnáthchaite agus láithreach le chéile, ní raibh cuma ná caoi ar an aimsir.

Mo leagan féin de na focail a chonaic mé ar m'fhéilire, ar maidin,

The past the present and the future walked in to a bar. It was tense. 

Is cosúil gur féidir tuilleadh athfhriotal mar iad a léamh anseo, más maith leat athfhriotail. 

Droch-chuma ar an aimsir anseo ar maidin, a léitheoirí. Cá'il an Samhradh!?

Sunday, August 2, 2015

Nathanna Cainte


Is minic mo shúil eile oscailte agam, agus b'amhlaidh aréir, nuair a chonaic mé an radharc thuas, ar chúl tí s'againne. 

Is fánach an áit a chuirfeá méim nó nath cainte, arsa mé féin liom féin, agus tháinig mé ar an nath crochta as an sreangán, aréir, don ní sin a bheadh in a precarious position...hé presto! Bhí, ahem, báisteach geallta, an dtuigeann sibh. 

Dar leo anseo, bheadh an duine atá in a precarious position i ngreim an dá bhruach, freisin, nó, dá mbeadh a precarious way of living acu, bheadh siad i ngreim ar eireaball eascaine, ach dá mbeadh siad hanging in the balance, in a critical condition, bheadh siad idir dhá cheann na meá, rud a d'fhágfadh san fhaopach iad, nó in an awkward position. 

Más rud go bhfuil tú in a dilemma, d'fhéadfá bheith idir dhá throm, idir dhá thine Bealtaine, rud a d'fhágfadh duine in a state of perplexity, seans, agus dá bhrí sin, idir dhá chomhairle maidir leis an nath idir dhá cheann na meá, mar shampla, ó tharla touch and go i gceist leis, freisin, mar aon le undecided agus not knowing which way to jump, dar leo anseo

Má éiríonn leat léim an dá bhruach a chailleadh, chuile sheans go bhfuil tú idir dhá stól, agus, dá bhrí sin, falling between two stools. Agus duine sa fine predicament sin, nach deas an bhail a bheadh orthu! 

Tá súil agam go bhfuil do predicament réitithe agam anois, a léitheoir, agus nach bhfuil tú i gcruachási sáinn ná i bponc a thuilleadh. Ní gá duit bheith i'd bhambairne, níos mó, mar ní raibh sé riamh i gceist agam bambainne a dhéanamh díot.  

Mar a deir an seanfhocal, nuair is mó an cruachás is ea is mó an cuidiú. 

Friday, July 31, 2015

Tabhair Dom Cáca Milis!

Faoin am a léifidh sibh an mhír seo, a léitheoirí, beidh an chóisir thart. 

Ní fhéadfainn scríobh fúithi, mar chóisir, roimhe seo, ó tharla gur surprise party a bhí ann, agus ní raibh an ceathrar, a bhí ag ceiliúradh a mbreithlá, ar an eolas faoin gcóisir...léann beirt acu an blag seo, agus, ahem, bhí orm a bheith cúramach, mar a thuigfeá.

Pé scéal é, fúmsa a bhí sé cáca an cheathrair a ordú agus a thabhairt chun cóisire. Ó tharla lá breithe acu uilig ar an lá céanna, agus aoiseanna éagsúla acu uilig - beirt le Gaeilge líofa, an bheirt eile ‘s gan acu ach focal nó dhó - bhí orm dianmhachnamh a dhéanamh ar an mbeannacht a bhí le cur ar an gcáca: ‘Happy Birthday Sibh Uilig!’ a bhí mar thoradh ar an dianmhachnamh sin. Cuimsitheach, nach bhfuil!

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, agus ar fhaitíos go bhfuil cuid agaibh nach bhfuil ar an eolas faoi theicneolaíocht-nua-na-gcácaí, is féidir pictiúir nó dhó a chur ar cháca, na laethanta nua-aoiseacha seo, chomh maith le beannacht. Thosaigh mé ag tochailt i mbosca na bpictiúr atá agam, agus tháinig mé ar dhá phictiúr…ceann den lánúin le chéile, agus ceann den bheirt eile, ar col-ceathracha iad, le chéile. 

Leis an dá ghrianghraf i mo ghlac agam, isteach liom chuig an ollmhargadh áitiúil, i nGalltacht, le cáca a ordú…ní báicéir mise, an dtuigeann sibh…agus seo mar a chuaigh an comhrá, a bheag nó a mhór, idir mé féin agus an freastalaí,

MÁ:  Can you put these two pictures on a birthday cake for me?

F:      No problem, but the pictures will look smaller…is that okay?

MÁ:   Fine. But, I want a greeting on the cake, also; half in English, and half in Irish, is that possible?

F:      Of course, but you’ll have to spell it for me...my Irish wouldn't be the best...

MÁ:   No problem, it’s ‘Happy Birthday Sibh Uilig!’

Thosaigh an freastalaí ag scríobh, ‘H-a-p-p-y B-i-r-t-h-d-a-y’…

F:      You’d best spell the rest for me…

MÁ:   ‘Sibh’ is one word, S-i-b-h…

Scríobh an freastalaí an méid sin, taobh leis an ‘Happy Birthday,’ de réir mar a bhí mé féin á litriú,

MÁ:  Now, the next one is U-i-l-i-g…

Scríobh an freastalaí U-i-l-i-g, taobh leis an ‘Happy Birthday Sibh’ go dtí go raibh an bheannacht ‘Happy Birthday Sibh Uilig’ scríofa, díreach mar a litrigh mé í,

MÁ:  That’s perfect! Do I pay you now, or when the cake is ready for collection?

F:      Don’t you want to put the other two names on it!?

‘Ah, uh, umm...no thanks…’ arsa mé féin, ‘…that’ll do fine.’

Ní múinteoir mise, an dtuigeann sibh.



Saturday, July 11, 2015

An Fhírinne Ghlan?


 Deacair é a fheiceáil...

 ...ach tá sé ann.

 Deacair é a fheiceáil...

 ...ach tá sé ann. 

 Deacair é a fheiceáil...

...ach tá sé ann. 

Ó am go chéile, nuair a chloisim 'Let's be clear about this...' ag teacht as béal pholaiteora, tosaíonn mo Phota Amhrais ag blub-blubbáil, agus tosaím ag Hmmm'áil, mar go mothaím, ar an bpointe, bíodh mé ceart nó mícheart, nach soiléir, ar chor ar bith, a bheas a chuid raiméise cainte.

Ar ndóigh, ní hé sin le rá nach bhfuil an fhírinne áit éigin sa méid atá á rá aige ach, go minic, bíonn sé deacair í a aimsiú! 

Seanfhocail, faoi 'Fírinne', ón leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Ní chreidtear an fhírinne ó fhear déanta na mbréag.

Níor thacht an fhírinne fear riamh. 

Ná tabhair do bhreith ar an gcéad scéal. 

Ní bhíonn an cath mar an scéal. 

Ritheann an bhréag ach fanann an fhírinne.