Tuesday, November 21, 2017

Goineadóir

Fadó, fadó, fadó, nuair a thosaigh mo pháistí ag foghlaim cén chaoi le carr a thiomáint, is é an moladh a thug mé dóibh, maidir leis an gcarr faoina gcúram, 

'Samhlaigh gur gunna atá faoi do chúram agat, bí cúramach leis, agus ná leag aon duine le do mhíchúram.'

Nuair a léigh mé faoi The Social Online Self-Regulation Theory, ar maidin, chuimhnigh mé ar an gcomhairle sin a tugadh, théis an líne seo thíos a léamh,

'“It seems to us that Facebook is like a knife: it can be used for preparing yummy food or it can be used for hurting a person. ...'

Maidir leis na meáin shóisialta, tá an saol athraithe, go mór, ó thosaigh mise ag blagáil, deich mbliana ó shin. I dtús, ní raibh a'm, mar chuntas, ach mo bhlag, agus bhí cuntas amháin ríomhphoist agam, le eircom, mar a tugadh ar an gcomhlacht an t-am sin. Ní raibh fón pócaí coitianta, fiú.  

Ag an am sin, ní raibh Wifi le fáil sa tír seo, go bhfios dom, agus ní raibh trácht ar YouTube, Twitter, Facebook, Instagram, Snapchat agus araile; i saol an scríbhneora seo, pé scéal é.  Níor tháinig Gmail ar an bhfód go dtí 2014, cé go raibh Google ann, ach bhí tús curtha le ré na teicneolaíochta, agus thosaigh chuile dhuine ag snámh sa linn sin, idir óg agus aosta. 

Chuir ré na teicneolaíochta go mór le mo shaol, mar scríbhneoir. Ar líne, sa lá atá inniu ann, tá fáil agam ar fhoclóirí, ar eolas agus ar, ahem, neamheolas, ar an bpointe. Táim in ann ábhar i nGaeilge a léamh go rialta, rud a chuidigh go mór liom, agus mé ag foghlaim, thar na blianta. 

Mar gheall ar an idirlíon, tá fáil againn ar lucht labhartha agus ar lucht scríofa na Gaeilge, agus ar neart teangacha eile nach í. Mar sin féin, ní hionann 'fáil' a bheith againn ar dhuine, agus 'aithne' a bheith againn ar dhuine, má thuigeann tú leat mé. 

Táim den bharúil nach féidir aithne a chur ar aon duine ar líne, i ndáiríre.  Ní dhéantar chuile bheart de réir briathair, go minic, agus, in amanna, bíonn faitíos roimh, nó díomá faoi, na briathra a bhagraíonn go mbeidh beart dá réir. Tá mí-úsáid forleathan ar líne. 

Ní chaithim mórán ama ar Twitter ná ar Facebook, ach caithim súil rialta ar chuala.mé, mar is ann a thagaim ar na scéalta atá 'i mbéal phobal na Gaeilge'...go raibh céad míle maith agat, Kevin Scannell

Breathnaím ar an nuacht ar Google News agus ar tuairisc.ie, chuile lá, má fhéadaim. Roinnim scéal, más scéal é a tharraingíonn m'aird ina threo, agus más rud go gceapaim go mbeadh suim ag daoine ann. 

Ní hé sin le rá go gcreidim gach a léim. Is iomaí 'Hmmm' a thagann uaim, go háirithe agus na tráchtanna á léamh agam. Ní lia duine ná barúil, agus tá barúil a'msa go bhfuil daoine ar an idirlíon nach réiteoidh, go brách, le haon tuairim ach lena dtuairim féin. 

Le ríomhaire de shaghas ar bith faoinár gcúram againn, tá an baol ann go ngoinfear daoine, ach caithfear bheith cúramach, mar sin féin. Ní féidir an focal scríofa a tharraingt siar. 

Imíonn na daoine, ach fanann na focail.  

Monday, November 20, 2017

Aoine Dhubh

Tharla sé go raibh mé ag breathnú ar Ireland:am ar maidin, agus chuala mé Sinéad Ryan, saineolaí Gnóthaí Tomhaltóirí, ag labhairt faoin Aoine seo chugainn; sé sin le rá, más fíor, Aoine Dhubh na sladmhargaí, an Aoine i ndiaidh Lá an Altaithe

Mo chuimhne, tá ainmneacha eile, i nGaeilge, luaite le Black Friday, mar atá 'Aoine an Bhreacáin' agus 'Aoine na Pluide,' agus is féidir libh tuilleadh eolais faoi na hainmneacha sin, le Róislín, a léamh anseo. 

Pé scéal é, bhí Sinéad dár gcomhairliú ar maidin (alt eile anseo uaithi, faoi dhearbháin, ar fiú é a léamh roimh an Nollaig, b'fhéidir) maidir le siopadóireacht ar líne an Aoine seo chugainn, 24 Samhain. A moltaí, mar a thuig mise iad, bíodh mé ceart nó mícheart,

1.   Déan do thaighde roimh ré
2.   Cuir táillí phostais agus táillí seachadta san áireamh
3.   Cláraigh do na 'foláireamh ríomhphost'
4.   Bain úsáid as Howard. (Ní raibh mé in ann é a aimsiú. Amú san EU?)
5.   Léigh na 'téarmaí agus coinníollacha.'
6.   Ná caith pingin rua mura bhfuil comhartha 'glas fraincín' le feiceáil. 

Dar léi, tá níos mó cearta ag an duine a bhíonn ag siopadóireacht ar líne. Glacann an tAontas Eorpach leis, is cosúil, nach féidir leis an té atá ag siopadóireacht ar líne an táirge a scrúdú mar a dhéanfadh sé/sí sa siopa, dá bhrí sin tá 14 lá ag an siopadóir ar líne aisíoc a fháil, má bhuaileann athrú intinne é, mar shampla. Ní ghlactar le hathrú intinne mar leithscéal sna siopaí, ahem, de réir mar a thuigim. 

Moltar, más buan mo thuiscint, táirgí ar líne a íoc le cárta creidmheasa, mar go bhfuil córas 'aisíocaíocht' ar fáil, dar léi; má tá fadhb agat leis an díoltóir, nó leis an táirge, caithfear d'airgead a chur ar ais i do chuntas, a fhad is atá an fhadhb á fiosrú. 

A príomh-mholadh, cheap mé féin, más rud go bhfuil tú cinnte faoi do tháirge agus faoi do dhíoltóir, ná bheith in am le d'ordú; sé sin le rá, bí cinnte go bhfuil do dhóthain ama agat an táirge a fháil in am don Nollaig, más bronntanas atá á cheannach agat. 

Más amhlaidh an scéal, agus ar fhaitíos na bhfaitíos nach dtaitneodh do bhronntanas leis an bhfaighteoir (tarlaíonn sé sin!), faigh amach cén 'beartas aisdúichithe' atá ag an díoltóir ar líne. Cén mhaith atá ann don fhaighteoir más téarma aisíocaíochta 14 lá a tháinig leis an mbronntanas, más rud gur ceannaíodh a bhronntanas Nollag ar líne mí roimhe!

Mar rabhadh dúinn uilig, mhol sí bheith cinnte faoin na suíomhanna gréasáin ar a ndéantar táirgí a cheannach; bí cinnte go bhfuil dea-cháil orthu, go bhfuil bunáit acu le seoladh sráide atá le trust, go bhfuil líne thalún acu, agus go bhfuil seirbhísí custaiméara le fáil uatha. 

Go n-éirí go geal cúramach libh! 

Tuesday, October 17, 2017

Oireachtas na Samhna 2017 - An Chúirt Filíochta

Is ócáid bhliantúil í An Chúirt Filíochta ag Oireachtas na Samhna, agus tháinig Barántas na bliana seo chugam, chomh maith le mo chóip de, ahem, rialacha na cúirte, le déanaí. Tá siad le léamh, thíos, a chairde, le go mbeidh a fhios agaibh céard atá cearr i gceist leo. 

Más rud go bhfuil fonn ort peann a chur le pár. nó méar a leagan ar mhéarchlár, le dán a chumadh don ócáid, bheadh fear eagraithe na hócáide, agus Sirriam Gníomhach na Cúirte, Proinsias Mac A'Bhaird, breá sásta cóip leictreonach de do dhán (nó dhó) a fháil roimh an 2 Samhain, más mian leat do dhán(ta) a bheith le feiceáil ar an scáileán agus é/iad á aithris agat. 

Más mian, agus más féidir é, seol ríomphost chuige, le bhur ndánta, ag pmacabhaird ag gmail ponc com, roimh an dáta thuasluaite. Más mian leat téama a aimsiú do do dhán, tá rogha tugtha ag Proinsias duit, sa bharántas, ach ní gá cloí leis. 

Leagtar béim ar an taobh sóisialta den Chúirt, agus cuirtear fáilte roimh chuile dhuine, bíodh dán cumtha agat nó ná bíodh. 

Beidh sólaistí ar fáil, théis na Cúirte, agus beidh deis againn, ansin, bualadh le chéile (in áit a bheith ag bualadh a chéile, má thuigeann tú leat mé!) Ar ndóigh, ní féidir, riamh, bheith róchinnte céard a tharlóidh i rith na Cúirte, ach is féidir libh na, ahem, deasghnátha a léamh, thíos, le go dtuige sibh an chraic. I ndáiríre. 

A bhuí le Proinsias, agus le hurraíocht ó Foras na Gaeilge, agus le foireann chumasach An tOireachtas, beidh An Chúirt Filíochta ar siúl ag 1:00 i.n., Dé Sathairn, 4 Samhain, Seomra Inis Faithlinn in Óstán Gleneagle

Beidh mé féin agus Bríd Ní Mhóráin ansin, le smacht súil a choinneáil ar an gcraic uilig, ar fhaitíos na bhfaitíos go mbeadh an iomarca ólta ag tuirse ar an Sirriam (Ain)ghníomhach. 

                                           Barántas


Do Bhaird, Filí agus Ollaimh na hÉireann, beannachtaí!

Whereas, is fada éigse uasal Fódla ag muirniú an fhocail chothroim, ag santú an natha chaoin agus ag caomhnú friotal na fírinne, é de ghnás aici dúshlán bhodaigh na mbréag a thabhairt bíodh siad anseo in Achadh Airt nó sna críocha imigéin.

Be it known, nár umhlaigh baird Bhanbha riamh roimh chlaon, nár chloígh riamh le heasonóir ná feall, nár éalaigh riamh in aghaidh an éagóra.

Whereas, tá tormán bréan chugainn aniar, claonadh fírinne agus fíricí, corbadh an chirt agus maslú aineolach na macántachta, cén freagra a thabharfaidh filí Inis Ealga ar an táirbhéim bhrúidiúil bhroimnéiseach seo? Cén dúshlán a thabharfaidh siad ar an fhathach bhuí ina thúr eabhair?

Ordaítear duit mar sin subpoena ad testificum a bheith i láthair ag Cúirt i gCill Airne a tionólfar ar an tSatharn, 4 Samhain ag 1.00 san iarnón, chun do chuid fianaise a thabhairt i dtaobh fírinne, fíricí agus feall.

Tugtha faoi mo lámhsa [le huabhar domhaíte agus údarás incheistithe] ar an lá seo, an seachtú lá dhéag de mhí Dheireadh Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle agus a Seacht Déag.   

                                                      PROINSIAS MAC A’ BHAIRD
                                                  Sirriam (Ain)ghníomhach

God Save The King!

 Deasghnátha na Cúirte

Ní léifidh aon fhinné níos mó ná dhá dhán mar fhianaise, ach bíodh an tríú ceann réidh aici/aige ar eagla nach mbeidh rannpháirtíocht shásúil ó fhilí sásúla ann lá na Cúirte.

Ní gá don fhinné cloí le téama na Cúirte agus ní gá don fhinné dán dá c(h)uid féin a aithris ach iarrtar ar gach finné a bheith gléasta go snasta, labhairt os ard agus a bheith sa tseomra cheart.

Is nós don ghiúiré bualadh bos a thabhairt d’fhinné nuair a bheidh fianaise tugtha aige nó aici. Ní nós bualadh bos a thabhairt agus an finné i lár aithrise [ach amháin sa chás go maslaíonn sé/sí aire rialtais ar bhealach nuálach turgnamhach].

Seachnaítear an caoineadh agus an t-olagón ach amháin sa chás go mbíonn tubaiste mhór náisiúnta nó pearsanta ann maidin na Cúirte. Beidh sé de dhualgas ar oifigigh na Cúirte sainmhíniú a dhéanamh ar cad is tubaiste ann. Ní aireofar dúnadh an bheáir roimh a ceathair a chlog ar maidin nó ATM Bhanc na hÉireann ina thubaiste phearsanta nó náisiúnta.

Bronnfar dram uisce beatha, crág duilisce agus pins snaoisín ar gach finné a thugann fianaise shásúil. Déantar amhlaidh le deimhniú gur ócáid fhíorghaelach a bheidh ann agus ar eagla gur lig finné ar bith dá c(h)uid gaelachais sleamhnú i dtreo an ghalldachais. Cé nach gcuirfidh neamhGhaelachas bac ar fhinné fianaise a thabhairt, moltar d’fhinnéithe den tsórt seo ligean orthu féin gur fíorGhaeil de shliocht gaelach a bhíonn ag Gaeilgeoireacht ó mhaidin go hoíche iad.

Ar iarratas i scríbhinn ó ⅔ den ghiúire a fhaightear 6 mhí roimh dháta na Cúirte, cuirfear aistriúchán comhuaineach ar fáil sna teangacha seo a leanas: Ultais, Gàidhlig na hAlban, Gaelscoilis, Yola, Shelta agus Gaeilge Thír Chonaill.

Ceadaítear éirí in airde, éirí ar tháblaí agus éirí amach ach ní cheadaítear éirí suas ar bhaill eile den ghiúiré [a fhad is atá gnó na Cúirte ar siúl].

Beidh sé de chead ag an ghiúiré finné a cheistiú. Muna bhfaightear freagra sásúil, beidh cead ag an ghiúiré cathaoireacha a chaitheamh ar an fhinné.

Taispeántar an meas is dual d’oifigigh na Cúirte, agus beannaítear go cuirtéiseach leo. Tá cead ag finné deoch mheisciúil a cheannach d’aon oifigeach roimh, i rith agus leoga i ndiaidh imeachtaí na Cúirte agus ní fhéachfar ar seo mar bhreab. Ní gá d’oifigigh na Cúirte a bheith cáilithe in aon rud fónta, ach is gá dóibh a bheith beo agus fá scread asail de láthair na Cúirte.

Tá cead ag finné a c(h)uid fianaise a chanadh, ach ní mór glór ceolmhar binn a bheith aige/aici. Seachnaítear na mionghléasanna agus an Hip Hop.


Beidh sé de chead ag an ghiúiré tuilleadh rialacha a chur leis an liosta seo agus nósanna nua a bhunú gan choinne.

Monday, October 16, 2017

Ophelia

Cibé áit a mbeidh sibh inniu, in Éirinn, a chairde, tá súil agam go dtaga sibh uilig slán ón stoirm. 

Moltar súil a choinneáil ar an aimsir, agus is féidir é sin a dhéanamh anseoanseo nó anseo, más mian libh. 

Tuilleadh eolais le fáil ar shuíomh Twitter Raidió na Gaeltachta anseo, agus is ann a cuireadh mé ar an eolas faoin suíomh suimiúil seo...más mian libh turas Ophelia a fheiceáil mar bheochan ríomhghinte

Ag tarraingt a hanála atá Ophelia, i láthair na huaire, a léitheoirí...bígí cúramach, agus bígí réidh!

Friday, October 6, 2017

Seanfhocail agus Nathanna Cainte

Mise mé féin, ach cé hé thusa?

Dar leis an leabhar Seanfhocla Chonnacht, is éard atá i gceist leis an seanfhocal sin thuas, 'níl a fhios againn intinn an duine eile.'

Ar ndóigh, tá sé sin fíor. Is cuma céard a cheapann tusa ná mise faoi ráiteas nó faoi thuairisc a chloiseann nó a léann muid, i ndáiríre, ní féidir a bheith cinnte céard atá taobh thiar den smaoineamh a thugann beatha don rá béil a chloistear, nó don bhualadh méire a léitear. 

Is cuma cá mbím, feicim agus cloisim neart tuairimí á roinnt. Bíodh stampatír nó duine i gceist, bíonn dhá thaobh ar an mbád, agus roghnaíonn daoine an taobh is ansa leo féin.

Ní hionann moráltacht aon duine, ach is minic go dtagann beirt nó triúr, nó slua, le chéile, agus seolann siad uilig ar an mbád céanna, ó tharla an ghaoth ag séideadh i dtreo a fheileann dóibhsean. 

Chuile dhuine lena phaidrín agus lena chlocha féin, is dócha...athrú aeráide a fheileann, ar bhealach, nuair nach féidir an dá thrá a fhreastal, seans. 

Ní lia duine ná barúil, agus bíonn claonadh nó fabhar i gceist, fiú i ngan fhios, go minic. 

An féidir fanacht ar an gclaí? An féidir leis an mhaith an lámh in uachtar a fháil ar an olc? Ceist mhaith, agus is dóichí ná a mhalairt go mbraitheann an freagra ar mheon agus ar thuairim an duine.

Mise mé fhéin, ach cé hé thusa?

Tuesday, August 29, 2017

Ciúin Ciontach

Bíonn ciúin ciontach, go deimhin...shílfeá nach leáfadh an t-im ina béal, ar maidin.


Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ná trust ciúin ciontach.  (Tost)

Beir ar an abhainn sula dtéir chun an fhuarlaigh. (Breathnú Romhat)

Níl cnocáinín aerach nach fogas dó móinín fraoigh, 
ná gleann domhain gan abhainn a bheith ag dul tríd; 
Tá rotha an tsaoil ina shodar agus gan aon chónaí faoi, 
Agus ní hiondúil an sonas gan an donas a bheith ina orlaí thríd. (Maith) 

Sunday, August 27, 2017

Buíochas ó Cheann Scríbe

In am an ghátair a bhraitear an chabhair, a deir an seanfhocal.  

Sibhse a tháinig agus a rinne tréaniarracht an t-uisce a choinneáil siar ón teach; sibhse a líon málaí le gaineamh, le bhur gcuid lámh nó le sluasaid, agus a tháinig chun tí leo, i gcarranna, i dtarracóirí, i jípeanna; sibhse a d'fhan go maidin agus a chuidigh linn an t-uisce a ghlanadh amach as an teach; sibhse a tháinig lá arna mhárach le ceapairí, anraith, brioscaí, cácaí, scuaba, mapaí urláir, oibreáin ghlantacháin srl; sibhse a chuidigh linn fáil réidh leis an bpuiteach, taobh amuigh agus taobh istigh den teach; sibhse a chuidigh linn trealamh tí agus troscán a bhogadh; sibhse a nigh, agus atá fós ag ní, na héadaí nach féidir linn a ní ó tharla nach bhfuil ár niteoir ag obair níos mó; sibhse a thairg dídean agus cabhair; sibhse a sheol teachtaireachtaí chun tí, ar an bhfón, ar Twitter, ar Facebook; sibhse, sna meáin chumarsáide, a thuig ár gcás; sibhse a thairg nó a thug tacaíocht dúinn, le gníomh nó i bhfocail, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, táim fíorbhuíoch díbh uilig. 

Tá an t-ádh orm go bhfuil bhur leithéidí i mo shaol agam. Mo bhuíochas ó chroí libh, arís is arís eile.